Powtarzam te same błędy w relacjach – dlaczego ciągle trafiam na tych samych partnerów?

Jeżeli masz czasem poczucie, że twoje relacje wyglądają inaczej tylko na samym początku, a potem kończą się bardzo podobnie – to nie jesteś w tym sama. Na początku jest chemia, mnóstwo zaangażowania, nadzieja, że tym razem będzie inaczej. A potem stopniowo zaczyna się pojawiać coś znajomego – te same napięcia, te same emocje, czasem nawet te same typy zachowań u partnera. I w którymś momencie pojawia się myśl: “dlaczego ja ciągle powtarzam te same błędy w relacjach”?. To pytanie jest trudne, ponieważ łatwo skierować je przeciwko sobie, uznać, że to coś ze mną jest nie tak, że źle wybieram, albo że mam pecha do ludzi. Na szczęście w większości przypadków nie chodzi o pecha – chodzi o coś dużo bardziej powtarzalnego – schematy w związkach i w osobach, które wybieramy na partnerów.

Schematy w związkach – jak je rozpoznać i dlaczego są tak silne?

Schemat relacyjny to sposób, w jaki wchodzisz w relacje, reagujesz na bliskość i wybierasz partnerów, często zupełnie automatycznie. Nie jest to coś, co wymyślasz świadomie, jest to raczej zapis doświadczeń, które masz już w sobie, często od bardzo dawna. Psychologia opisuje to m.in. w teorii przywiązania Bowlby’ego i Ainsworth, która pokazuje, że nasze pierwsze relacje (najczęściej z rodzicami/opiekunami) wpływają na to, jak postrzegamy bliskość, czego się w niej boimy oraz czego w niej szukamy.

Badania pokazują, że styl przywiązania ma bezpośredni wpływ na to, jakiego partnera wybierzesz i jak funkcjonujesz w relacjach romantycznych (Hazan & Shaver, 1987). Nie nazywałabym tego przypadkiem, a raczej konkretnym wzorcem.

Dlaczego wybieram niewłaściwych partnerów?

Pytanie dotyczące ciągłego wybierania niewłaściwych partnerów jest jednym z najczęstszych, które pojawia się podczas konsultacji. Odpowiedź bywa niewygodna, jednak na szczęście uwalniająca: często nie wybierasz tego, co jest dla ciebie dobre, tylko to, co jest dla ciebie znajome. Twój mózg nie szuka idealnej relacji, on szuka czegoś, co już zna. Dlatego możesz w kółko przyciągać emocjonalnie niedostępnych partnerów, wchodzić w relacje, w których musisz zasługiwać na uwagę czy czuć silne przyciąganie do osób, które dają ci ciągłe uczucie niepewności. Dlaczego? Ponieważ to wszystko jest dla ciebie w jakiś sposób znajome.

Badania nad tzw. powtarzalnością wzorców relacyjnych pokazują, że ludzie mają tendencję do odtwarzania znanych schematów emocjonalnych, nawet jeśli są dla nich trudne (Fraley, 2002).

„Toksyczne” relacje – dlaczego w nie wchodzę?

Moment, w którym cały czas wchodzisz w toksyczne relacje jest na pewno frustrujący i możesz zadawać sobie pytanie: “przecież widzę, że to nie działa, więc dlaczego w to wchodzę?”. Powód jest dość prosty – schematy nie działają na poziomie logiki, działają na poziomie emocji i ciała. Może to wyglądać w następujący sposób: spokojna i stabilna osoba sprawia, że “nie czujesz chemii”, a z drugiej strony, niedostępna i trudna osoba daje ci poczucie czegoś intensywnego, za czym gonisz.
Nie jest to przypadek, a reakcja twojego systemu przywiązania. Esther Perel często powtarza, że to, co nas przyciąga, nie zawsze jest tym, co buduje dobrą relację. Chemia między wami może być związana z napięciem, niepewnością, a nawet brakiem bezpieczeństwa – a nie z dopasowaniem.

Wzorce w relacjach – jak wygląda ich powtarzalność?

Schematy, które w kółko powtarzasz, nie zawsze są oczywiste. Czasem partnerzy wyglądają różnie, jednak dynamika jest bardzo podobna do poprzedniego. Może to być schemat, w którym ty w kółko dajesz więcej, niż dostajesz. Może starasz się, jednak druga osoba cały czas się wycofuje, boisz się, że zostaniesz odrzucona albo trudno jest ci stawiać jasne granice. I choć osoby, z którymi wchodzisz w związek się zmieniają, twoja rola w relacji często niestety pozostaje podobna – to właśnie nazywamy powtarzalnością wzorców.

Autodiagnoza: czy powtarzasz te same schematy w relacjach?

Proponuję, że zamiast zgadywać, możesz się temu przyjrzeć bardziej świadomie. Spójrz na poniższe pytania i postaraj się na nie szczerze odpowiedzieć:

• Czy twoje relacje kończą się w podobny sposób?
• Czy przyciąga cię określony typ partnera?
• Czy często czujesz się w relacji niedoceniana lub niepewna?
• Czy masz trudność z odchodzeniem, nawet gdy widzisz, że coś ci nie służy?
• Czy czujesz, że musisz się starać, żeby ktoś cię wybrał?

Jeżeli na kilka z tych pytań odpowiadasz twierdząco, to bardzo możliwe, że działają u ciebie określone schematy.

Czy da się przestać powtarzać te same błędy w relacjach?

Ogólnie moja odpowiedź jest twierdząca, jednak nie działa to przez wybieranie “lepiej” na siłę. Zmiana tak naprawdę nie zaczyna się od partnera, którego wybierasz, tylko od twojej świadomości. Pierwszym krokiem będzie zauważenie schematu, drugim – zrozumienie, skąd ten schemat się u ciebie wziął oraz ostatnim, zatrzymanie się w momencie, kiedy zaczyna się on odtwarzać.
Badania pokazują, że większa świadomość własnych wzorców i stylu przywiązania wiąże się z lepszym funkcjonowaniem w relacjach i większą satysfakcją (Mikulincer & Shaver, 2007).

Najtrudniejszy moment, czyli kiedy czujesz „to samo przyciąganie”

Największym wyzwaniem nie jest jednak samo zrozumienie schematu, tylko moment, w którym pojawia się to znane przyciąganie. Właśnie wtedy najłatwiej jest wejść w coś z automatu. Warto, żebyś w tym momencie się zatrzymała i zadała sobie jedno ważne pytanie: czy to jest dla mnie dobre, czy tylko znajome? Czasami znajomy partner, nawet jeżeli jest to zły partner, wydaje się dobrym rozwiązaniem, jednak później się okazuje, że jednak tak dobry to on nie był.

Co naprawdę zmienia Twoje relacje?

Trafienie na idealną osobę nie zmienia twojej relacji. Jesteś w stanie ją zmienić, jeżeli zaczniesz widzieć swoje wzorce, reagujesz inaczej niż wcześniej i wybierasz bardziej świadomie, a nie automatycznie. Na szczęście jest to proces, a nie jednorazowa decyzja, więc jeżeli kolejny raz wpadłaś w schemat poprzednich relacji – nie przejmuj się i próbuj dalej!
Nie powtarzasz tych samych błędów, ponieważ jesteś zła w relacje. Powtarzasz je, ponieważ twój system działa dokładnie tak, jak został nauczony. A skoro został on nauczony, to może też zostać zmieniony na lepszy.

Bibliografia:

1. C. Hazan, P.R. Shaver.  Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology. 1987.
2. R.C. Fraley. Attachment stability from infancy to adulthood: Meta-analysis and dynamic modeling of developmental mechanisms. Personality and Social Psychology Review. 2002.
3. M. Mikulincer, P.R. Shaver. Attachment in adulthood: Structure, dynamics, and change. Guilford Press. New York, 2007.
4. E. Perel. Mating in captivity: Unlocking erotic intelligence. HarperCollins. New York, 2006.
5. E. Perel. The secret to desire in a long-term relationship. TED Conferences. 2013. https://www.ted.com/talks/esther_perel_the_secret_to_desire_in_a_long_term_relationship